مفهوم توسعه پایدار در دهه­ های اخیر مورد توجه بسیاری از کشورهای در حال توسعه قرار گرفته است. موضوعات متعددی توسعه پایدار را شامل می­ شود از جمله آموزش عالی، سلامت، اقتصاد، بازرگانی، کشاورزی، صنعت و غیره.

ارتباط بخش آموزش عالی کشور با مفهوم توسعه پایدار بسیار تنگاتنگ و پیچیده است. اگرچه توجه به بخش سلامت، کشاورزی، محیط زیست، صنعت و غیره نیاز امروز توسعه کشور نیز است، لیکن بدون سرمایه­گذاری و استفاده از فناوری­های نوین بعنوان یکی از مهمترین زیر ساخت­های توسعه پایدار، راه پیش­رو برای توسعه بسیار سخت و صعب العبور خواهد بود.

نگاهی اجمالی به رتبه کشور از نظر نظام آموزش عالی بعنوان تربیت کننده نیروی کار فناور نشان می­دهد که در بین کشورهای اسلامی طی دهه­های اخیر جهش چشمگیری داشته، با این وجود گسترش آموزش عالی در جهان باعث می­گردد که با اهمیت سرمایه­گذاری کشورهای در حال توسعه در این جهش نیازمند برنامه­ریزی دقیق و شناخت از عوامل تأثیرگذار است. از شاخص­های توسعه در آموزش عالی، وجود مراکز استاندارد آموزش عالی، هیأت علمی متخصص، وجود رشته­های در راستای تکنولوژی­های نوین (فناوری اطلاعات، بیوتکنولوژی، نانوتکنولوژی و غیره)، مراکز تحقیقاتی مجهز و کارآمد، تولید علم و دانش، و غیره در سه دهه اخیر در هر یک از موارد سرمایه­گذاری­های قابل توجهی انجام شده است و این گسترش و مقایسه آمار و ارقام امیدوار کننده است. اما در مواردی در مقایسه با رشد و سرمایه­گذاری کشورهای منطقه نیازمند تأمل و برنامه­ریزی طولانی مدت است. در زمینه تولیدات علمی نمایه شده که به عنوان بخشی از مهم­ترین شاخص­های برون­دادی علم و فناوری کشورها محسوب می­شود که توجه به نتایج و تجزیه و تحلیل وضعیت آن می­تواند در برنامه­ریزی­های کلان تا اندازه­ای مؤثر است.

با توجه به اینکه به طور معمول، پشت سرگذاشتن کشورهای رقیب و همچنین کشورهای منطقه، بخشی از اصلی­ترین اهداف کشورها در محور توسعه و حرکت در مسیر توسعه تشکیل می­دهد، در اختیار داشتن اطلاعات مناسب که نشان دهنده ابعاد مختلفی از این وضعیت در کشور و کشور ما است بسیار حایز اهمیت است که خود مقدمه برنامه­ریزی کلان است و مدیران ارشد و سیاستگذاران برای شناخت میزان فاصله کشور خود با این کشورها می­توانند با شناخت از شکاف­های موجود در زمینه­های مختلف توسعه به برنامه­ریزی بپردازند.

کشور جمهوری اسلامی ایران بر همین مبنا پس از ثبات به دست آمده به ویژه پس از جنگ تحمیلی با ارایه اولین برنامه 5 ساله توسعه کشور که در فاصله زمانی سال­های 1368 تا 1372 و تداوم برنامه­ریزی و اجرای دومین، سومین و چهارمین (سال 1388 به پایان رسید) برنامه 5 ساله دولت تأثیر بسیار زیادی در توسعه همه جانبه کشور داشته است.

علاوه بر آن چشم­انداز توسعه در ایران 1404، برنامه­ریزی جهت تهیه نقشه علمی کشور توجه ویژه به اصل 44 قانون اساسی کشور، اسناد ملی توسعه استان، جهت توسعه کشور که نهایتاً باعث می­گردد جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از پهناورترین، پرجمعیت­ترین، پر سابقه­ترین، و قدرتمندترین کشورهای منطقه، بتواند با برنامه­ریزی دقیق و سرمایه­گذاری مناسب به عنوان سرآمد کشورهای منطقه خلیج فارس و مدیترانه شرقی و حتی کشورهای MENA (خاورمیانه و شمال آفریقا) مطرح گردد.

برنامه­ریزی استراتژیک فرایندی است که اکثر شرکتها و سازمان­های موفق و صاحب نام دنیا از آن برای هدایت و پیشبرد برنامه­ها و فعالیتهای خود با افق دید بلندمدت و در جهت دستیابی به اهداف و تحقق مأموریت سازمانی بهره می­گیرند. این نوع برنامه­ریزی که تاکنون اغلب مورداستفاده سازمانهای بزرگ واقع شده است، اگر به درستی تدوین شود، به انتخاب استراتژی­هایی منجر می­شود که در صورت اجرای صحیح و به موقع، تعالی و پیشتازی سازمان را به ارمغان می ­آورد.

برنامه­ریزی استراتژیک با بررسی محیط خارجی و داخل سازمان، فرصتها و تهدیدهای محیطی و قوتها و ضعفهای داخلی را شناسایی می­کند و با در نظر داشتن مأموریت سازمان، اهداف بلندمدت برای سازمان تنظیم می­کند و برای دستیابی به این اهداف، از بین گزینه­های استراتژیک اقدام به انتخاب استراتژی­هایی می­کند که با تکیه بر قوتها و با بهره گیری از فرصتها، ضعفها را از بین برده و از تهدیدها پرهیز کند تا در صورت اجرای صحیح باعث موفقیت سازمان در میدان رقابت شود.

در عصر اطلاعات و ارتباطات الکترونیکی، هر سازمانی با هر اندازه­ای، با تغییرات و تحولات سریعی روبروست و باید فعالیتهای خود را بصورتی برنامه­ریزی و مدیریت کند که در محیط متلاطم و بازار به شدت رقابتی موفقیت کسب کرده و تداوم حیات داشته باشد. با توجه به مفهوم برنامه­ریزی استراتژیک، این امر مستلزم بهره­گیری از این نوع برنامه­ریزی است. چرا که از یک طرف آینده نگر بوده و از طریق پیش­بینی تحولات آتی اقدامات مناسب را تنظیم می­کند. از طرف دیگر گرایش به محیط داشته و ارتباط تنگاتنگ با آن دارد و از این لحاظ می­تواند به سرعت از تغییرات محیط با خبر شده و واکنش مناسب و سریع نشان دهد.

مفاهیم، نظریات و مدل­هایی که تاکنون درباره برنامه­ریزی استراتژیک ارایه شده­اند بیشتر در رابطه با سازمانهای بزرگ و متناسب با ویژگیهای آنها بوده و سازمانهای کوچک کمتر مورداقبال واقع شده­اند همین امر به علاوه برخی عوامل دیگر باعث می­شوند تا سازمانهای بزرگ به راحتی از برنامه­ریزی استراتژیک بهره­مند شوند ولی سازمانهای کوچک تجربه چندان زیاد و موفقیت آمیزی در استفاده از این نوع برنامه­ریزی ندارند.

یکی از برنامه­های کلان کشور برنامه راهبردی توسعه در سرتاسر کشور به منظور فراهم نمودن فرصت مناسبی است تا همه آحاد کشور بتواند متناسب با توانمندی­های محلی و برنامه­ریزی مشخص به توسعه در سطح وسیع یا به عبارتی توسعه پایدار دست یابند. شهرستان بافق با موقعیت­های خاص خود در این راستا می­تواند با برنامه­ریزی و در نظر گرفتن توانمندی­های منطقه­ای خود در راستای اسناد بالادستی مملکت نقش ویژه­ای را در این برهه حساس زمان بعهده گیرد که علاوه بر تأمین نیازمندی­های کشور به توسعه اقتصادی استان و افزایش ثروت در بین شهروندان گردد.

در خصوص متدولوژی (روش­شناسی) تدوین این برنامه باید گفت: پيش نياز هر برنامه عملکردي، وجود برنامه استرات‍ژيک و تعيين رسالت و چشم­انداز سازمان است، بر اين اساس و با توجه به روند رشد و پويايي در شهرستان، و وجود رقابت در جوامع ضرورت وجود برنامه استراتژيک در سطح شهرستانی بيشتر مشخص شده. لذا با استفاده از اطلاعات برنامه استراتژيک شهرستان و اطلاعات حاصل از جلسات کارشناسي، به تدوين برنامه استراتژيک با رويکرد برنامه­ریزی از بالا به پایین(Top- down ) و از پایین به بالا (down- Top ) نمودند، که براساس اين رويکرد، با استفاده از اطلاعات برنامه استراتژيک ذي­نفعان خارجي تعيين گرديد و ذينفعان داخلي در طي جلسات متعدد تدوين گرديده و با تحليل ذينفعان به تدوين چشم­انداز و تعيين رسالت شهرستان انجاميد. تحليل عوامل دروني و عوامل بروني منتج به مشخص شدن جايگاه شهرستان در نمودار ترسيم موقعيت دروني و بروني گرديد. در مرحله بعدي فرآيند برنامه­ريزي با تحلیل استراتژی­ها به تدوين اهدف کلان و اهدف استراتژيک شهرستان اختصاص يافت و برنامه­ي استراتژيک براي يک دوره پنج ساله 1397-1392 تدوين گرديد، که در قالب ماتريس SWOT انجام گرديد. و کتابچه حاضر نتيجه 21 جلسه دو ساعته جلسه چهار ساعته تیم مشاور با کارشناسان، مدیران شهرستان و اعضاء کمیته­های راهبردی است. ولي بايد خاطر نشان کرد که خود برنامه استراتژيک به خودي خود مشکلي از سازمان را حل نمي­کند، و مديريت اجرایي نيز کارآيي در برنامه استراتژيک ندارد، بلکه يک تفکر استراتژيک در مديريت عالي و کارشناسان و کارمندان سيستم ضامن اجراي برنامه استراتژيک، و ضامن پيشرفت سازمان براساس برنامه است.