مهاجران با تأثیرات مثبت و منفی خود میتوانند به عنوان یکی از عوامل و یا موانع توسعه عمل کنند. شواهد مختلف نشانگر تأثیرات مثبت و منفی این مهاجران بر حوزه های مختلف در استان یزد است و بین مدیران، کارشناسان و شهروندان، اختلاف نظرهای جدی در مورد تأثیرات مثبت و منفی این مهاجرین وجود دارد. از این رو پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثرات حضور اتباع خار جی بر نظام توسعه استان یزد انجام شد.

روش این پژوهش، ترکیبی از مطالعات اسنادی و پژوهش کیفی مبتنی بر مصاحبه بوده است. به همین منظور، در بخش اسنادی با به کارگیری روش اسنادی، ادبیات نظری و تجربی تحقیق و همچنین اطلاعات مرتبط با اتباع افغانستانی از منابع و مراجع مختلف و ادارات و نهادهای ذیربط، گردآوری و تدوین شد. سپس با استفاده از روش تحلیل ثانویه، اسناد بالادستی و اطلاعات موجود از منابع معتبر استخراج شده و مورد بررسی قرار گرفت و در ادامه فاز اصلی مطالعه به صورت میدانی با روش کیفی با تعدادی از مطلعین کلیدی استان یزد در حوزه مسایل مرتبط با اتباع مصاحبه عمیق و نیمه ساختاریافته انجام شد، حجم نمونه در این پژوهش 16 نفر بود که به روش هدفمند و با هماهنگی و تایید کارفرما انتخاب گردیدند و مصاحبه ها تا زمان رسیدن به اشباع نظری ادامه پیدا کرد. متناسب با بخش های چهارگانه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، سوالاتی در فرایند مصاحبه پرسیده شد.

در این قسمت پیامدهای مثبت و منفی حضور اتباع خارجی در استان یزد از دید مصاحبه شوندگان مورد بررسی قرار گرفت و نظرات آنها تحلیل و راهکارهای مرتبط با موضوع استخراج گردید. سپس این سوالات در قالب یک پرسشنامه در اختیار تعدادی از همان مطلعین کلیدی و همچنین صاحبنظران و اساتید دانشگاه قرار گرفت و با استفاده از ماتریس اهمیت-عملکرد، مهمترین راهکارها استخراج و دسته بندی گردید. مطابق با نتایج تحلیل های صورت گرفته نیروی کار با کیفیت و سختکوش، داشتن فرهنگ کار پروتستانی (سخت کار کردن، کم توقعی و ریاضت کشی)، نیروی کار ارزان قیمت، اشتغال در کارهای سطح پایین که ایرانیها تمایلی به انجام آن ندارند و پایین آوردن توقعات کارگران ایرانی (به دلیل امکان رقابت و مقایسه با افغانستانیها) از جمله نقاط قوت اتباع افغانستانی است. اتباع دارای فرصتهایی نظیر قابلیت استفاده در مشاغل سخت و زیان آور (سنگین و نیمه سنگین)، پایین آمدن قیمت تمام شده کالا، ارتقاء وجهه حکومت و ایران، استفاده از اتباع در زمینه های سیاسی مثل روز قدس، عید فطر، فاطمیون و ...، فرهنگ نسبتاً یکسان با جامعه ایرانی، تجربه مثبت ایران یها از خدمات کارگری اتباع و آمیختگی فراوان با جامعه بومی نیز هستند.

در کنار این نقاط قوت و فرصت، ضعف هایی نظیر فقدان سیستمهای نظارت جامع و یکپارچه بر اتباع، عدم وجود کارت آمایش و ویزای کار، نادیده گرفتن قانون اشتغال درباره افغانستانیها به ویژه قانون عدم استفاده از آنها در مشاغل غیرمجاز، ضعف قوانین موجود در مورد اتباع، کنترل ناکارآمد و ضعیف مرزهای ورودی اتباع، غافل بودن از توریسم درمانی اتباع، غصب سند هویت ایرانی، بی توجهی به مسئله جامعه پذیری اتباع، برخوردهای سهل گیرانه و مسامحه آمیز با اتباع، فقدان سند جامع آموزشی، بهداشتی، فرهنگی ویژه اتباع، ضعف در آموزش و تربیت صحیح اتباع و ایجاد حس تعلق به ایران، عدم همراهی مردم در ندادن شغل و اسکان به اتباع نیز در این زمینه وجود دارد.

همچنین افزایش بیش از حد فرصت های شغلی برای اتباع، ایجاد ناامنی و بزهکاری و بینظمی، خروج ارز از کشور، تعداد زیاد کودکان اتباع و ناخوشایند شدن چهره شهر، منفی شدن دید جوانان به حوزه های کاری اتباع و تحت تأثیر قرار دادن قیمت های کالا در بازار از جمله تهدیدهای مطرح شده توسط مطلعین کلیدی در مورد اتباع بوده است.

مبتنی بر نتایج به دست آمده، راهکارهایی نیز در انتها مطرح شده است که مبتنی بر تعامل سازنده دستگاههای مرتبط با اتباع و به تفکیک هر دستگاه درج شده است و به نظر می رسد اتخاذ رویه باثبات در برخورد با پدیده اتباع بویژه در سطح ملی همراه با راه اندازی سامانه ملی اتباع، مهمترین راهکار حل مسأله است.