تحول معیشت و اقتصاد روستایی به عنوان جزئی از فرآیند توسعه ملی قلمداد می­ گردد و به گمان اکثر متصدیان و کارشناسان توسعه روستایی کلید حل بسیاری از چالش­های توسعه در کشور است.

برنامه ششم توسعه کشور با اتکا به تجربه ناشی از اقدامات صورت گرفته در زمینه توسعه روستایی، در قالب ماده 27 برنامه، "طرح توسعه اقتصادی و اشتغال­زایی روستایی" را به منظور اشتغال و کارآفرینی به مثابه ایده­ای نو در تحرک بخشی به توسعه روستایی هدف­گذاری کرده است. بر اساس بند الف موضوع این ماده از قانون برنامه ششم توسعه، دولت مکلف است در راستای برنامه ­ریزی منطقه ­ای و تقویت اقتصاد روستایی و توسعه اقتصاد صادرات محور در طول اجرای قانون برنامه هر سال، در پنج هزار روستا با توجه به استعدادها و ظرفیت­ های بومی و محیطی و قابلیت محلی - اقتصادی آن منطقه، با مشارکت نیروهای محلی و با بهره­گیری از تسهیلات بانکی، حمایت­های دولتی و سرمایه ­گذاری بخش خصوصی، برنامه توسعه اقتصادی و اشتغال­زایی آن روستاها را به وسیله سازمان استان تهیه کند و به تصویب شورای توسعه و برنامه­ریزی استان مربوطه برساند.

لذا سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی استان یزد در جهت اجرای بند الف ماده 27 برنامه ششم توسعه بخشی از روستاهای استان را جهت مطالعه انتخاب نموده که در این بخش از مطالعه با بهره ­گیری از اطلاعات موجود و با رویکرد غالب مشارکتی به تدوین برنامه توسعه اقتصادی و اشتغال­زایی روستاهای هدف پرداخته می­ شود.

همانگونه که اشاره شد در سال 1395 استان یزد دارای 1127 آبادی دارای سکنه بوده است که مجموعاً حدود 33 درصد از کل آبادی­های استان را به خود اختصاص می ­دهد و این در حالی است که حدود 67 درصد آبادی­ های استان خالی از سکنه است که این امر بحران شدید پایداری و ثبات روستاهای استان را نشان می­ دهد.

براساس سالنامه­ آماری استان در سال 1395، در بین آبادی­های دارای سکنه استان نیز حدود 80 درصد کمتر از 100 نفر و 20 درصد 100 نفر و بیشتر بوده است. در بین روستاهای بالای 100 نفر نیز تنها 3.6 درصد جمعیت بالای 1000 نفر و بیشتر داشته­ اند. این ارقام نشان دهنده پایین­بودن ظرفیت­های استان برای نگهداشت جمعیت روستایی در مقیاس­های بزرگتر است. بنابراین برنامه ­ریزی اقتصادی برای پایداری این روستاها نقش مهمی در نگهداشت جمعیت روستایی شهرستان و نیز مهاجرت معکوس به روستا­هایی که دارای پتانسیل­ها و فرصت­های خوبی هستند، خواهد داشت.

روستاهای منتخب شهرستان ابرکوه که شامل شمس آباد، اسدآباد، مریم آباد و خرم آباد می­باشد، جزو روستاهای بالای 20 خانوار و غالباً از روستاهای پرجمعیت شهرستان می­باشند لذا برنامه ریزی برای این روستاها از اهمیت قابل توجهی برخوردار است.

همانگونه که پیش­تر نیز اشاره گردید، در طرح حاضر از مدل کارآفرینی نَحَک به عنوان مبنا و چارچوب تحلیل توسعه اقتصادی و اشتغال­زایی روستاهای هدف بهره گرفته شده که گام­های آن به شرح ذیل می­ باشد.

در گام اول، برای گردآوری اطلاعات پایه روستا از شبکه­سازی و جلب مشارکت مؤثر استفاده شد. به این صورت که در ابتدا با برگزاری جلسات شهرستانی با مسئولین ارشد هر شهرستان، و نیز دهیاران و اعضای شورای روستاهای هدف، فرآیند انجام کار تشریح شده و نحوه مشارکت و شبکه­سازی در سطح روستاها تشریح گردید. فرآیند شبکه­سازی در روستاهای هدف بدین صورت است که در ابتدا به کمک دهیاران و اعضای شورا، افراد پیشرو در روستاهای هدف در بخش­های مختلف کشاورزی، دامپروری، صنایع دستی، گردشگری، خدمات، صنعت و معدن، و ... شناسایی شده و شبکه­های غیر رسمی از آنها ایجاد شد. سپس اطلاعات مرتبط با وضعیت موجود هر حوزه، در قالب فرم­های اطلاعات اولیه و از طریق برگزاری جلساتی با حضور اعضای شبکه جمع­آوری گردید. همزمان با تشکیل جلسات شبکه ­های شناسایی شده، اطلاعات تکمیلی و تخصصی هر بخش از طریق برقراری ارتباط با اهالی روستاهای هدف شامل افراد پیشرو، معتمدین، متنفذین، افراد دغدغه­مند و ... در سطح روستاها گردآوری گردید. سپس تمامی اطلاعات گردآوری شده مورد بازنگری قرار گرفته و به عنوان شرح وضع موجود روستا در قالبی مشخص تدوین گردید. در این راستا با حضور در روستا، ضمن برقراری ارتباط با اهالی روستا، وضعیت سرمایه­های شش­گانه روستاهای هدف، مشکلات روستاها در حوزه­های مختلف و نیز راهکارها و پیشنهادات هر روستا جهت بهبود وضعیت اقتصادی و اشتغال روستاها شناسایی گردید.

در گام دوم، به موازات تعیین وضعیت موجود روستاهای هدف، اطلاعات اسناد فرادستی شامل اسناد توسعه استاني، شهرستاني و طرح­هاي ساختاري و راهبردي، برنامه­هاي توسعه 5 ساله، طرح هادي و ... مورد شناسايي و بررسي قرار گرفته و داده­های مورد نیاز احصاء گردید.

در گام سوم، با برگزاری جلسات تخصصی با نهادهای اصلی و مرتبط با حوزه فعالیت روستاهای هدف اطلاعات دریافتی مورد بازنگری و ارزیابی قرار گرفته و راهکارهای پیشنهادی سازمان­های مختلف به منظور مرتفع نمودن مشکلات شناسایی شده مرتبط با بخش­های اقتصادی و اشتغال روستاهای هدف شناسایی گردید. علاوه بر این به منظور ارائه راهکارهای عملیاتی و مؤثر جهت توسعه اقتصادی و اشتغال­زایی روستاهای هدف، قوانین و مقررات، طرح­ها، برنامه­ها و سیاست­های سازمان­ها مرتبط با حوزه اقتصادی و اشتغال­زایی روستاهای هدف شناسایی و بررسی گردید.

در گام چهارم، با توجه به داده­های احصاء شده در گام­های قبل، تحلیل داده­ها توسط کارشناسان و متخصصین امر صورت پذیرفته و راهبردهای شایسته جهت توسعه وضعیت اقتصادی و اشتغال­زایی در روستاهای هدف با تأکید بر ظرفیت­ها و فرصت­ها و نیز با در نظرگرفتن تنگناها و محدودیت­های روستاهای هدف ارائه گردید. بدین صورت که پس از تحلیل داده­ها و شناخت کلی از وضعیت روستا و سرمایه­های شش­گانه آن، رویکرد استراتژیک توسعه اشتغال روستا ترسیم و مشاغل دارای توجیه فنی و اقتصادی احصاء شد. این مشاغل در سه دسته مشاغل موجود، مشاغل احیائی و مشاغل ایجادی مورد بررسی دقیق قرار گرفت. در انتها برای هر یک از رسته­های مور نظر، برنامه اقدام کاملی ارائه گردید که در آن سهم مشارکت ذینفعان، زمان­بندی و بودجه­بندی رسته­ها شرح داده شده است.