بعضاً در تحلیلها به شرایط خاص استان یزد مبنی بر مهاجرت شهروندان توانمند، تحصیلکردهها و استعدادهای برتر با سطح بالای علمی به خارج استان و کشور و برعکس مهاجرپذیری بالای استان خصوصاً از اقشار کمسواد ارایه میشود که موجب شکلگیری مباحثی جدی و چالش برانگیز شده است. این در حالی است که بسیاری از تحلیلهای ارایه شده مستند و با پشوانهی علمی- پژوهشی معتبر نبوده و بیشتر مبتنی بر برداشتهای شخصی و تجربیات محدود افراد است و ممکن است با واقعیات تطابق نداشته و از دقت کافی برخوردار نباشد. با توجه به اهمیت موضوع استعدادهای برتر، ضرورت توجه دقیقتر، علمیتر و همچنین پایش و رصد مستمر تحولات در این بخش، احساس میشود.
نقش و اهمیت تحصیلکردگان و نیز تأثیر حفظ و جذب و نگهداشت و به کارگیری آنها، در توسعه استان کاملاً اثبات شده است. براین اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی ویژگیهای جمعیت شناختی و عوامل جذب و نگهداشت استعدادهای برتر استان یزد طی سالهای 1394-1385 میباشد. در این تحقیق استعدادهای برتر شامل افراد دارای رتبههای زیر هزار در کنکور سراسری و نیز افراد دارای رتبههای کشوری جشنواره جوان خوارزمی و همچنین افراد دارای رتبههای برتر المپیادهای علمی در طی این ده سال میشود.
عوامل جذب و نگهداشت عبارتند از عوامل علمی- پژوهشی، عوامل اقتصادی، عوامل اجتماعی و در نهایت عوامل آموزشی. روش انجام این پژوهش پیمایشی است. جامعه آماری، کلیه دانشآموزان رتبه زیر1000 در سه رشته انسانی، ریاضی و تجربی، تمامی دارندگان مدالهای طلا، نقره و برنز المپیادهای علمی و همچنین کلیه برگزیدگان کشوری جشنواره خوارزمی طی ده سال مورد نظر که در مجموع 1505 نفر هستند؛ میباشد. در این پژوهش کل جامعه آماری مورد مطالعه قرار میگیرد. 9/62%(726نفر)افراد نمونه دارای جنسیت مرد بودهاند و1/37%(428نفر) نیز جنسیت زن داشتهاند.
حداکثر سن پاسخگویان30 سال وحداقل سن افراد مورد مطالعه 19 سال و میانگین سنی آنها 42/24 میباشد. 5/84% (972 نفر) از افراد نمونه مجرد بودهاند، 15% (172 نفر) از این افراد متأهل و5/0% (6 نفر) نیز معیل میباشند. 2/70% (66 نفر) از افراد متأهل دارای یک فرزند و 8/29% (28 نفر) دارای دو فرزند بودهاند. همسر81% (139 نفر) افراد متأهل بومی و 19% (33 نفر) غیربومی بودهاند. 47/7% (716 نفر) پاسخگویان غیرشاغل و 6/21% (198 نفر) از آنها شاغل بودهاند. رشتهتحصیلی12% (139 نفر) از پاسخگویان علوم پزشکی و پیراپزشکی، 36 % (417 نفر) علوم پایه، 34% (394 نفر) علومانسانی و 18%(209 نفر) فنی و مهندسی بودهاند. 5/73% (145نفر) افراد در مشاغل مرتبط با رشتهتحصیلی خود، 7/16%(33 نفر) در مشاغل نیمه مرتبط و 8/9% (20 نفر) در مشاغل غیرمرتبط با رشته تحصیلی خود اشتغال داشتهاند. ابزار تحقیق، پرسشنامه محقق ساخته است. یافتهها در خصوص سوالات پژوهش نشان میدهد میزان وجود عوامل علمی- پژوهشی در استان به میزان اندکی از سطح متوسط موردنظر بالاتر است(3483/36>35). با توجه به میانگین و انحراف معیار نمرات در گویهها، عوامل«توجه جامعه به علم و ارزشگذاری به علم آموزی»، «امکان اجرای طرحهای پژوهشی»، «جایگاه علمی دانشگاه یزد نسبت به سایر دانشگاههای کشور»، «شایسته سالاری علمی»، «امکان ارتقای علمی استعدادهای برتر»، «رویکرد توجه به علم و پژوهش در مسئولین ارشد استان» و «وجود تسهیلات لازم برای پژوهش» در بین عوامل علمی- پژوهشی از تأثیر زیادی در جذب و نگهداشت استعدادهای برتر برخوردارند؛ اما میزان وجود هیچکدام از موارد یاد شده در سطح استان در حال حاضر به اندازه زیاد نیست. لذا میتوان بیان کرد که عوامل علمی- پژوهشی تا اندازه زیادی در جذب و نگهداشت استعدادهای برتر نقش دارد.