


طبق قانون اسلام، دو اصل باید در مکانیابی مساجد مورد توجه قرار گیرد: توزیع متعادل و متناسب مساجد، قابلیت دسترسی به آنها. همچنین دیگر معیارهای مهم مکانگزینی مساجد جامع و محلی مانند توجه به حوزهی نفوذ مسجد شامل مواردی چون تعداد جمعیت، قابلیت دسترسی جمعیت، نوع شبکهی راهها و قابلیت دسترسی به آنها، توجه به نقش توزیع و پراکندگی جغرافیایی مساجد در هویت و سیمای شهر، توجه به کاربریهای مجاور و کاربریهای مناسب و سازگار با مساجد، حفظ نقش مرکزیت و محوریت مسجد در شهر و محله و تعیین موقعیت مکانی مسجد با توجه به نقش و عملکرد آن باید مدنظر قرار گرفته شوند. مساجد باید عملکرد سلسله مراتبی داشته باشند و در فاصلهای ثابت و استاندارد از یکدیگر قرار گیرند. حریم 40 خانه نیز برای تعریف محدوده محله با مرکزیت مسجد و تعیین فاصله مناسب بین دو مسجد باید رعایت گردد. مکانیابی مساجد در سطح شهر به گونهای باشد که دسترسی به آن در سهلترین و امنترین شکل امکانپذیر بوده و عناصر و عملکردهای شهری مجاور آن نیز با وسواس و هماهنگ با مسجد انتخاب شوند. دسترسی مناسب همهی آحاد جامعه به امکانات عمومی، مکانیابی مطلوب عناصر شهری و مجاورت متناسب و متجانس آنها باهم، از طریق تناسبات مطلوب بین ابعاد فضا و کالبد، همراه با حفظ ویژگیهای روانی و جسمانی انسان از طریق رجحان انسان بر ساختهی خویش، تسهیل ارتباط انسانها با یکدیگر و حذف امکان تجاوز به حقوق دیگران فراهم شود.
بر اساس معیارهای شهرسازانه، سرانه مطلوب و شعاع دسترسی، شاخص های مناسبی جهت ارزیابی وضعیت مساجد یک شهر، می باشند. بر مبنای منابع مطالعه شده، شعاع دسترسی 500 تا 800 متر برای مساجد محلی و 3000 متر برای مساجد ناحیهای مناسب است. سرانه مطلوب به گونه های متفاوتی مطرح می شود. در برخی منابع، فضای نماز بر حسب حداکثر سطح اشغال یک نمازگزار برابر با 1 مترمربع در نظر گرفته شده است. در برخی دیگر از منابع شهرسازانه، سرانه کاربری مذهبی شامل مساجد و حسینیه ها و ...، به ازای کل جمعیت یک محدوده، پیشنهاد شده است. در ارتباط با سرانه ها آن چه از اهمیت بالایی برخوردار است، میزان سرانه های مطلوب بر حسب ویژگی های یک شهر و تغییر آن ها از شهری به شهر دیگر می باشد. از آن جایی که بخش عمده ای از کاربری های مذهبی در یک شهر را مساجد تشکیل می دهند و از سوی دیگر، به این جهت که شهر یزد، یک شهر مذهبی می باشد، نیمی از سرانه مطلوب در نظر گرفته شده برای فضاهای مذهبی را می توان به عنوان سرانه مناسب مساجد در شهر یزد در نظر گرفت، در نتیجه سرانه 0.3 مترمربع به ازای کل جمعیت یک محدوده، سرانه مطلوب مساجد محلی و سرانه 0.1 مطلوب مساجد ناحیهای در این شهر در نظر گرفته می شود. از سوی دیگر جمعیت تحت پوشش مساجد با مقیاس های مختلف متفاوت است. مساجد محلی تا سقف 5000 نفر و مساجد ناحیهای تا سقف 30000 نفر را تحت پوشش قرار میدهند.